De hoogtijdagen voor de beide Huissense Gilden zijn de herdenking van het beleg en ontzet uit 1502 op zaterdag, gevolgd door het koning- en vogelschieten op zondag.
BELEG EN ONTZET VAN HUISSEN: ZATERDAG 26 JUNI
Het beleg en ontzet van Huissen, wat ons terugvoert naar 1502. Het jaar dat Karel van Gelre de smakelijke nederlaag tegen de Huissenaren leed. Sinds de oprichting van het Sint Gangulphusgilde in 1536 wordt het beleg en ontzet van Huissen herdacht. Doordat deze herdenking al zeer oud is staat deze dag ook bol van tradities en folklore. De voorbereiding begint al weken van te voren, tijdens de zogenaamde aanbestedingsvergadering. Vragen als: wie wordt er wildeman, drager van het visnet, dokters, vuurmaker en Bielemannen komen dan aan de orde. Vaak zijn er meerdere kandidaten, en soms worden ook bepaalde functies “verkocht”. Degene die het meest bied heeft recht op de functie.
Zaterdagmorgen in de vroege ochtenduren worden door de reveilleploeg de beide koningen met behulp van het Gildenkanon uit hun bed geschoten. Om 8.00 uur gaan alle Gildenbroeders naar de stadskerk waar in de Gildenkapel een Eucharistieviering wordt opgedragen.
Hierna volgt in het Gildenhuis een broodmaaltijd, waarbij tevens de zilverketens, volgens oud gebruik, gewogen zullen worden.
ZATERDAGSCHOOL
De bende van de Wildeman
Vroeger werd het Beleg en ontzet op maandag gevierd. Op maandagmiddag ging de Wildeman naar de scholen om te kinderen te “bevrijden”. Het gevolg was dat dan veel kinderen met de wildeman meegingen. Nu het beleg en ontzet op zaterdag is, is er een speciale zaterdagschool. Twee lokalen in de oude Aloisiusschool zijn beschikbaar gesteld. Voor de kinderen van ongeveer 7 tot 13 jaar wordt er ook dit jaar weer een leuk “lesprogramma” georganiseerd. De ervaring leert dat ook volwassenen deze uitleg zeer op prijs stellen. Vast en zeker zullen ze daarna in geuren en kleuren vertellen welke bende de Wilde Man er dit jaar weer van heeft gemaakt…
Zaterdag, 21 juni 2005, aanvang 10.30 uur. Ingang schoolplein aan de Doelenstraat.
In het Gildenhuis wordt geloot wie er naar het kamp van de Geldersen gaat en wie er in de stad blijft. De “Gelderse” troepen onder leiding van de koning van het Sint Laurentiusgilde gaan naar het looveer, en de “Kleefsen” onder de koning van het Sint Gangulphusgilde blijven in de stad.
Rond het middaguur vindt het splitsen van de troepen plaats. De Gelderse troepen (de belegeraars) gaan naar het looveer en de Kleefsen ( de verdedigers) blijven in de stad. De verdedigers, maken eerst een rondgang door de stad en als er wegen gebarricadeerd zijn komen de "Bielemannen" in actie om de obstakels te verwijderen.
Bij het WACHTHUUS (hoofdkwartier van de verdedigers) verzamelen de Huissenaren zich. Vanuit het wachthuus worden regelmatig koeriers met berichten naar de Hertog van Kleef verzonden voor versterking van de stad.. Ook worden brieven naar Karel van Gelre verzonden. In die brieven staat dat de Huissenaren er niet aan denken om hun stad in handen te geven van de Geldersen. In de loop van de middag verzamelen de dames van de Gildenbroeders zich in het "Teerhuus" (het was indertijd de gewoonte om de vrouwen in een goed beschermd gedeelte van de stad onder te brengen).
Om 14:00 gaan de Gildenbroeders vissen in "de molenkolk" om voldoende voedsel te hebben voor de bevolking tijdens de belegering. Daar zullen ook enkele schermutselingen plaats vinden. De "Wildeman zal heen en weer door de stad gaan om de nodige paniek te zaaien, dit tot groot vermaak van de jeugd.
HET GEVECHT OM DE STAD TUSSEN DE KLEEFSE EN GELDERSE TROEPEN ZAL 16:00 EN 16:30 PLAATSVINDEN OP DE MOLENWEIDE BIJ DE GILDENMAST EN MOLENKOLK
Dit jaar zal er versterking zijn van speciale kanonnen, om de vijand goed te verjagen. Ook zal er uitgelegd worden wat er allemaal gebeurd, en wie nu eigenlijk de vijand is. Dit zal gebeuren door middel van een geluidsinstallatie.
De man met het blek (stadsomroeper) zal net voor de slag de stad rondgaan om iedereen te waarschuwen en de ramen en deuren te sluiten
Iedereen die een wapen kan hanteren is erbij om het oude zwanenstadje te verdedigen. Na het gevecht trekken de Huissense verdedigers, die met behulp van de Kleefse troepen de Gelderse hebben verslagen, onder luid gejuich en klokgelui de stad binnen. De vrouwen worden uit het Teerhuus gehaald en er wordt een vendelhulde gebracht. De Gildenbroeders gaan daarna naar het Gildenhuis voor een “bevrijdingsfeestje”. En weer op tijd naar huis te gaan want de volgende dag is er het vogel en koningschieten.
BELEG EN ONTZET HISTORISCH BEKEKEN.
De meeste Huissenaren kunnen vertellen, dat tijdens de herdenking van het Beleg en Ontzet door de beide gilden de smadelijke nederlaag herdacht wordt, die Karel van Gelre in 1502 leed in zijn poging de Kleefse enclave Huissen bij het hertogdom Gelre in te lijven. Ook zal dan snel de term Vuurvechten vallen; maar dan houdt het bij de meeste mensen op. Dat dit feest bol staat van de grotere en kleinere tradities is voor veel mensen onbekend. Enkele tradities zijn, het uitoefenen van het visprivilege uit 1777 in de molenkolk. In de oude boeken staat dit privilege beschreven. Bij de molenkolk staat sinds kort weer de Gildenmast met de vlag in top. Het vuur is eigenlijk hete Sint Jansvuur, een uit gebruik. Dat is te vergelijken met de paasvuren. Vandaar ook de naam “vuurvechten”. Het wachthuus, het hoofdkwartier van de Huissense verdedigers wordt pas bekend gemaakt op zaterdagmorgen door de koning van het St. Gangulphusgilde. De koning van het Sint Laurentiusgilde maakt pas op het laatste moment bekend waar het teerhuus is. De plaats waar de vrouwen veilig worden ondergebracht. De wildeman is ook een historisch figuur. Van oorsprong was het een “moor” die de Hertog hielp te vluchten over de Rijn tijdens de slag. Later is het de wildeman geworden.
KONINGSCHIETEN ZONDAG 27 JUNI
De voorbereiding van het koningschieten begint al op de derde zondag na Pasen. Dan komen de gildenbroeders bijeen of er wel of niet geschoten wordt op de vogels en klossen. De uitslag van deze stemming wordt door de man met het blek en gildentamboers aan de bevolking verteld. Dan zal ook de vlag in de Gildenmast worden gehesen zodat de Huissenaren kunnen zien dat er weer geschoten wordt op de vogels en de klossen. Vanaf 1945 is de uitslag altijd nog positief geweest. Maar er zijn ook tijden geweest dat er negatief werd gestemd. Dan vond er geen koningschieten plaats. In de oude Gildenboeken lezen we dan ook “wegens duuren tijd” en geen kandidaten werd er geen koning geschoten. Het vogelschieten (prijsschieten) ging wel gewoon door. De gildenbroeders eerst gezamenlijk om 10:00 naar de Eucharistieviering. Na deze viering gaan de gildenbroeders naar het gildenhuis voor een traditionele bijeenkomst. Daar kunnen tot 12.00 uur de kandidaten zich opgegeven voor het koningschieten.
Omstreeks 13.00 uur zitten de Gildenbroeders aan hun Gildenmaaltijd die bestaat uit snijbonenstamppot met rauwe ham.
Rond 13:30 uur trekken de Gilden door het stadje om zich naar het raadhuisplein te gaan, waar het vogel en koningschieten zal plaatsvinden. Er zal begonnen worden met het vogelschieten. Aan het vogelschieten mag iedere gildenbroeder en buitengewoon lid deelnemen. De openingsschoten zullen worden gelost door de beschermheer der Gilden, drs. R.Persoon en de burgemeester van Lingewaard, H. de Vries. Na het vogelschieten begint men aan het koningschieten.
Dit jaar zal het Sint Laurentiusgilde als eerste schieten, gevolgd door het Sint Gangulphusgilde. Hierbij geldt dat degene die het laatste stukje van de klos schiet zich voor een jaar koning der gilden mag noemen.
JEUGDKONINGSCHIETEN
En net als de volwassen gildenbroeders hebben zij hun eigen “Koningschieten”. Ook de jeugdleden schieten op een “koningsklos” en net zoals bij de volwassen Gildenbroeders geldt degene die het laatste stukje eraf schiet is koning. In dit geval dus jeugdkoning!
Zodra de nieuwe koningen bekend zijn trekken de Gilden op om de koninginnen af te halen. Voor de nieuwe koningen zal een vendelhulde gegeven worden en het kanon zal worden afgeschoten. De dag wordt 's avonds besloten met een groot koningsbal in de Gouden Engel.
